Ultravox: een kasteelroman

Glam-rock is dood, leve Blitz. Hoe slechter het van binnen met Engeland gaat, des te meer glittert de buitenkant. Het grote succes van Adam&the Ants, Burundi-drums, het exotische Bow Wow Wow, Rudolph Valentino’s van Spandau Ballet, het Visage-project en het stijlvolle Ultravox; de stem van het volk heeft gesproken. Het wil gekleed gaan in piratentenue of woestijndracht en laat zich halfdronken gaan in junglegeluid of heelalfunk. Veel verleden, veel toekomst, alles is goed zolang het maar niet het heden is. Paul Everts lijdt schipbreuk op fantasie-eiland en ziet de mooiste plaatjes in de toverlantaarn. Klik, Utravox.

Lang, lang geleden, was de wereld tegen Ultravox. Maar tijden veranderen en sinds de uiterlijke stijl blitz en glamour heet, is het tij gekeerd. Omgeven door kastelen in onheilspellend avondrood en gestoken in Pruisische uniformen is de popromantiek van een ex-Slik Rich Kid gefuseerd met het door John Foxx achtergelaten trio ex-ultra’s en als in heen zwoele Sissi-film lacht nu de gesynthetiseerde wereld Ultravox toe. In Amerika denken ze dat het Duitsers zijn, maar in Engeland, Frankrijk en ons land weten ze beter. Toch treffen we de groep in Duitsland: een ware Eruo-band. Het verhaal van Ultravox, een kasteelroman.

Paul Everts

’Niemand had verwacht dat het een hit zou worden. De radio zou het nooit draaien omdat het zes minuten duurde en omdat het nergens zo bizar was. Maar de tijd is er rijp voor, dat blijkt wel. Mensen willen iets extravagants, ze vervelen zich met wat er steeds maar weer aan muziek opkomt, ‘the same old music’. Ze zoeken naar iets nieuws en daarom is Vienna een succes’.
Succes, eindelijk succes. Het woord kwam nooit eerder voor in de vocabulaire van Midge Ure en Billy Currie. Maar in een wervelende Weense wals zijn de zes letters tot blinkend goud aaneengesmeerd. Succes. Midge Ure piste ernaast als babyface Slik en in Rich Kids’s armoe, terwijl Billy Currie, de klassiek getrainde violist, aan het Ultravox van John Foxx ten gronde ging.
Ure, in gezellig Schots: ‘Ik wilde nooit meer in een band stappen. Ik had er genoeg van om steeds maar uren te moeten argumenteren over mijn ideeën. De zakelijke kant van alles is het klassieke verhaal van de ezel stoot zich… etcetera. In Slik bracht het teenyboppers-image de band om zeep en hetzelfde gebeurde in feite met Rich Kids, nog voordat we ook maar een noot gespeeld hadden‘.
Billy Currie, in keurig Engels: ‘ De manier waarop Ultravox in het verleden bejegend is, was nogal grof, maar niet zo grof dat we er niet doorheen konden komen. We werden onderschat en dat deed pijn, maar wat dan nog? We hebben gewoon veel gespeeld, we hadden een schare toegewijde fans en we wisten dat die dingen zich wel weer ten goede zouden keren. Dat heeft ons er doorheen geholpen’.
Twee verliezers, die zich middels het Visage-project hervinden in een nieuw Ultravox. Met Warren Cann en Chris Cross wordt het oude Vox-geluid op z’n Ure-best ingezalfd met even toegankelijke als pathetische popgevoeligheid. Avontuur omgeruild voor schappelijke elektronische pop met een glansje post-Eno. Niet zo synthetisch als Gary Newman, niet zo mathematisch als John Foxx, niet zo stijlvol als Kraftwerk, maar de gulden middenweg levert altijd goud op. Ook al staat die gouden Vienna-plaat in het toilet van een Duitse studio. Naast de pot.

Glamrock

Ergens achter Keulen, tussen heuvels en dalen en geplakt in een pittoresk tafereeltje, ligt de studio van Connie Plank. Van een oude boerderij is een aantal ruimtes verbouwd tot ‘ton-studio’, waar de man, wiens legende in de States via Eno’s tong tot een levende wordt, de scepter zwaait. Eno produceerde de allereerste Ultravox-elpee (Ultravox!), Planck de tweede en de derde (HaHaHa en Systems Of Romance). Het mocht niet baten. De groep kwam onder aanvoering van ex-kunstacademicus John Foxx niet af van een image vol doorgelopen mascara: gedegenereerde overblijfselen van de glam-rock; zoals die floreerde in de begin jaren 70. Midge Ure, terugkijkend: ‘Ik vond die eerste twee elpees waardeloos, behalve een paar nummers als My Sex en Hiroshima. Maar op Systems stonden een paar heel goede nummers: Slow Motion, Quiet Man en Just For A Moment en ik dacht ook dat de groep een beetje meer dié richting op zou gaan. Maar dat gebeurde niet en wat Foxx nu doet vind ik niks. Hij heeft op zijn elpee Metamic al het gevoel uit de muziek gehaald; er zit totaal geen menselijk element meer in, heel depressief vind ik dat….En het bizarre is dat hij nu klinkt als Gary Numan en dat kan toch helemaal niet! Numan heeft immers altijd gezegd dat hij zo door Foxx beïnvloed was. Nee, ik hou van geen van beiden. Kijk, een van de grootste verschillen tussen hem en mij is, dat ik gevoel voor humor heb. En de anderen ook. Maar Foxx was erg serieus en probeerde ook altijd Ultravox een serieus image op te dringen. Dat werd vervelend voor de anderen; hij begon de groep steeds meer te domineren. En dat terwijl de muziek zélf vooral van de groep, en met name van Billy Currie, afkomstig was!’
Billy: ‘Het was gewoon een botsing tussen hem en mij. Hij wilde meer minimale muziek maken, nogal verrassend als je ziet wat hij sindsdien gedaan heeft! Ik wilde meer een ontwikkeling naar buiten toe. Ik wilde de zaak opnieuw opengooien.’ (en John Foxx, ergens in een interview: ‘Ultravox wilde steeds meer in de richting van het typische r&r-leven, compleet met de Amerikaanse tournees etcetera. Dat vond ik frustrerend’).
Midge: ‘Ja, hij wilde niet toeren en heeft nu precies gedaan wat hij altijd wilde doen: zijn eigen label opzetten met zijn eigen muziek, in zijn eigen studio met zijn eigen plaat. Prima hoor, maar Ultravox is een ‘werkende’ band en dat is heel goed, vind ik. Je ziet Kraftwerk nooit toeren, David Bowie één keer in de drie jaar, maar Ultravox kun je overal zien, want we staan zes maanden per jaar op het toneel‘.
Einde discussie. Het zal duidelijk zijn dat het half ’79 is, de band allang geen platencontract meer heeft, op de bonnefooi de States binnengetrokken is en met de stem van Ultravox vertrok om in München neer te strijken. Exit John Foxx, entree Midge Ure.

Visage

Midge Ure brengt een popverleden in. Teenybop van Slik en een kromme poging van het middels The Rick Kids, met o.a. ex-Sex Pistol Glen Matlock. ‘Die groep was al te groot voor ze begon. Alleen op media-niveau was er sprake van een succes’. En als de gitarist een synthesizer aanschaft, is het einde van The Rick Kids getekend. ‘Ik wilde een breder geluid en de ideeën wat ruimer gestalte geven. Op een synthesizer kun je veel verder gaan, met de gitaar ben je zo gelimiteerd, je kunt maar zo en zoveel doen. Maar plotseling opent iemand een deur voor je, er staat een synthesizer en dan ga je uit je bol. Ik kon plotseling allerlei geluiden maken en er gebeurde van alles, er ging een wereld voor me open. En waarschijnlijk omdat ik dat ding gekocht had, braken The Rick Kids op. Maar dan een jaar lang heb ik toen voor mezelf tapes zitten maken en mezelf wegwijs gemaakt op de synthesizer en mede daar door ontmoette ik later Ultravox. En toen dat gebeurde, zat ik precies op dezelfde muzikale golflengte als zij, ik was van gitarist uitgegroeid tot iemand die zijn ideeën op een veelzijdige manier vorm kan geven’.
Die Ure-tapes leiden hem naar Visage, het plaatproject dat visueel gedragen wordt door neo-dandy Steve Strange, maar muzikaal is ingevuld door ex-Rich Kids-drummer Rusty Egan, Midge Ure zelf, Billy Currie van Ultravox en John McGeoch (ex-) en Dave Formula (Magazine). Het plan is van Egan en Ure: ‘gewoon met een aantal favoriete musici bij elkaar komen door een plaatproject.’ Ultravox is dan al ter ziele, inclusief Foxx en Robin Shears; Visage wordt de nieuwe link tussen twee mensen.
Ure: ’ Billy vertrouwde me eerst niet zo vanwege mijn verleden, maar zo gauw hij , Warren Cann en Chris Cross van het oude Ultravox met mij begonnen te repeteren, liep het als een trein en wisten we zeker dat we verder zouden gaan. Maar we hadden geen cent te makken, hun platenmaatschappij vervolgde hen, mijn platenmaatschappij vervolgde mij, dus gingen we eerst uit elkaar om geld te verdienen. Ja, louter om het geld. Billy deed wat met Gary Numan en ik met Thin Lizzy in Amerika, sessiewerk. Chris fotografeerde… maar we werkten er alle vier naar toe om als Ultravox verder te gaan'.

Amerika

Als het instrumentarium is aanbetaald, start de nieuwbakken groep net zo veelbelovend als dat het geval was bij de Police-successtory. Amerika. Zonder geld, zonder manager, zonder platenfirma.
’Je kunt daar spelen zonder meteen failliet te gaan, terwijl we dat in dezelfde zes weken in Europa wel geweest zouden zijn. En we moesten ergens spelen! Wilden we ooit aan een platencontract komen… net als The Police, ja. Die deden het ’t eerst, toen John Foxx en daarna wij. Dat liep allemaal via Miles Copeland, Stewart’s broer. Wij zaten er toen net aan te komen. Ultravox was zo’n beetje de tweede Britse new wave-band die ze daar zagen. Achter ons kwamen Elvis Costello en Squeeze, Pretenders etcetera. Nee, inderdaad, wij passen niet zo in dat rijtje. Die groepen zin erg geschikt voor de Amerikaanse radio. Ze spelen leuke popsongs en zien er prima new wave uit en daar geilen Amerikanen op. Maar over Ultravox moesten ze nog even nadenken. En dat kon ook, want toen ik met Ultravox naar de States toekwam, hand met de band al eerder gezien en was er een behoorlijke cult-naam opgebouwd. Dat scheelde enorm. Onze muziek is nu ook veel toegankelijker dan die van Ultravox toen… ze denken daar trouwens nog steeds dat we Duits zijn. Komt door onze Europese invloeden, vooral via Billy’s klassieke training’.
Billy: ‘Volksliederen, bijvoorbeeld, spreken me meer aan dan een r&b-boogie. Dat komt vooral ook omdat ik een klassieke opleiding als violist achter de rug heb. Ik hield altijd erg van Bartok en Shostakovitch, die componeerden symfonieën waar een sterk beeldend, bijna film-achtig gevoel van uitging. Dat sprak me aan. Vroeger speelde ik in een orkest. Als je dan zo’n stuk muziek voor je krijgt, zitten er allerlei stijlcliché’s van de oude romantische periode in, bepaalde akkoorden zoals die in Europa in zwang waren. In Frankrijk gebruikten ze tijdens het impressionisme een bepaald soort harmonieën’. Midge Ure voegt toe dat ‘mood’ het sleutelwoord is. Beelden, atmosfeer. Kijkt me aan, dan over mijn schouder naar buiten, naar de kipperen en de deel. Het is warm in de boerenkeuken.

Europa

’It’s a European legacy / a culture for today’ (European Son) Romantisch Europa! We hadden Roxy Music’s Song For Europe, zelfs J.J. Brunel’s Euro-Man; Simple Minds en Associates vonden zichzelf al zo Europees klinken. En nu, sinds een aantal maanden, sinds de opkomst van de nieuwe clubscene in Londen, het nachtleven van een generatie die zich vooral op mode en stijl richt, nu is er spraken van een Beweging. Pop in de EEG. White European Dance Music, noemen ze het in Engeland. Van Spandau Ballet tot Duran Duran; elektronische disco, futuristische eurorock. Van het Belgische groepje Tlex met Moskwo Disco naar de Ballet Boys met hun Rode leger-koor in Musclebound…en nu Ultravox?
Of was het eerst Ultravox?
Ik kijk naar Midge Ure, probeer het nog eens: electro-euro-futurist-disco…eh? ‘Wat dat nummer van ons betreft’, legt Ure geduldig uit,‘ dat European Son heeft een tekst van Warren Cann, onze drummer. Veel mensen denken dat het gaat over de grandeur van het groteske Europese en weet ik wat. Maar daar gaat het helemaal niet om! Het gaat om de oude Europese mensen, die niet begrijpen wat er nu gaande is. Er zit een fragment in van een man die gewoon weigert zijn radio aan te zetten. Hij leeft in zijn eigen wereld… Maar wij willen niks te maken hebben met dat ’the new young europeans’ –gedoe’.
En dat filmpje op tv (ik weer), met die kasteeltrappen, mooie uniformen, glazen champagne, neo-decadentie? ‘Dat is pure romantiek. Niemand van ons was ooit in Wenen geweest en Connie Plank vertelde ons over die stad, de opkomst en de ondergang ervan, en daar gaat het nummer over. It means nothing to me, Oh Vienna, wat is er met je gebeurd? Op de achterkant van de single hebben we de song opgedragen aan Max Reger, een 19^e eeuwse componist. Hij probeerde dat groteske, pompeuze gevoel van Wenen van toen vast te leggen, terwijl hij door iedereen genegeerd werd’.
Acteren, vertelt Midge Ure, volgens hem is het allemaal acteren. ‘We spelen gewoon onze rollen en het verhaal gaat over het ineenstorten van Wenen. Het is gewoon entertainment. Iedere vorm van muziek is uiteindelijk entertainment, iedere band is dat. Ook Pere Ubu of zo’. Maar er zijn bands die hun publiek ook proberen te confronteren met de stukjes werkelijkheid van vandaag in plaats van te vertellen van verhaaltjes uit een ver verleden. ‘Well, eh…ik bedoel, ieder nummer is een verhaal. Als jij in een song gaat zitten zingen over hoe erg het allemaal is, hou ik het wel voor gezien. Dat is zo saai. Er is één ding nog saaier: een politicus moeten aanhoren oer politiek.’ Midge Ure knikt, vindt Ultravox een optimistische band. ‘We brengen mooie beelden, daar komen de mensen voor. En dat doen we op onze manier, op onze voorwaarden. Dat betekend dat we geen Vienna 2 zullen maken, ook al zit men daarom te springen.’
Zijn jullie niet gevleid door het feit dat de Blitz-beweging jullie op handen draagt? ‘Dat is leuk, maar meer ook niet. We hebben nog nooit geprobeerd een ‘clean cut smart looking’ image te projecteren. We willen liever niets met die dingen als futurisme of mode te maken hebben. Wij zijn Ultravox en als ze ons goed vinden, prima! Maar dan op basis van onze muziek,’ meent Ure. Terwijl Billy Currie de lijnen uitzet: ‘Met Gary Numan kwam de technologie in de pop, maar de meeste bands wisten niet hoe ze ermee om moesten gaan. Wij wel, wij waren er al jaren mee bezig. En op een bepaald moment was de nieuwigheid eraf en begon het zich op iets heel sociaals te richten, op clubs, mode, dansen. Escapisme? Ach, dat is muziek altijd tot op zekere hoogte. Kijk, onze muziek kan inderdaad op de achtergrond gedraaid worden, maar als je de moeite neemt om te luisteren…..’

Stijl

’De meeste mensen vervelen zich, ze zoeken iets nieuws, daarom is Vienna een succes,’ had Ure gezegd. ‘Wat dat is, iets nieuws? Eh…. Frisse benadering, frisse ideeën. Je ziet steeds allerlei heroplevingen uit het verleden. De ska van de jaren zestig, de mod-beweging, skinheads, rockabilly nu, ze kijken altijd terug. Maar het is tijd voor bands om vooruit te kijken, naar de toekomst. Het is een technologische tijd en we moeten die techniek omgaan. Wij gebruiken technologische snufjes, maar we zien onszelf beslist niet als een synthesizerband. We gebruiken geen tapes op toneel, we maken liever fouten. We zijn niet koud en berekend. We gebruiken gewoon wat er is en daarbij: het gaat niet alleen om het instrument dat je gebruikt en de technologische vormgeving, maar vooral om de ideeën erachter.’ En pas later realiseer ik me dat die uitspraak op één lijn ligt met de slotfase van het interview. ‘Mode’, mijmerde Midge Ure, ‘is onbelangrijk. Maar stijl, dat is een geesteshouding. Je kunt drie aardappelzakken aantrekken en er toch te gek uitzien!’ En haalde een hand door zijn haar in een beweging naar achteren. Een Euro-beweging.


Muziekkrant Oor Nr.7, 8 April 1981.
Met dank aan Stefanie Lahaye.